Wie de afgelopen weken naar de Noordtribune heeft gekeken en geluisterd, kan het bijna niet zijn ontgaan. Ultras Cruoninga voert daar actie tegen de invoering van Persoonlijke Digitale Toegang (PDT). Met doeken en teksten op de tribune en vijf minuten stilte tijdens de wedstrijd laten zij duidelijk zien hoe zij over PDT denken.

Tekst: John de Jonge

De Supportersvereniging deelt de grote zorgen over de verplichte invoering van PDT. Ook wij hebben grote vraagtekens bij de noodzaak, de werking, de privacy en de manier waarop PDT verplicht wordt ingevoerd. Maar waar hebben we het eigenlijk over? Wat is PDT precies? Waarom wil de KNVB het invoeren? Welke voordelen ziet de KNVB en waarom zijn wij als Supportersvereniging tegen de verplichte invoering zoals die nu voorligt?

Eerst maar eens: wat is PDT?

PDT staat voor Persoonlijke Digitale Toegang. Heel simpel gezegd: met PDT moet je via een app bewijzen wie je bent. Daarna wordt je wedstrijdkaartje persoonlijk aan jou gekoppeld. Daarvoor laat je één keer via de app met je paspoort of identiteitskaart zien wie je bent. De app leest daarbij persoonsgegevens uit de chip van je identiteitsbewijs.

Heb je daarna een kaartje voor een wedstrijd, dan is bekend wie dat kaartje daadwerkelijk gebruikt. Geef je jouw kaartje aan iemand anders? Dan moet ook die persoon zich via de app hebben geïdentificeerd. Dat is een belangrijk verschil met de huidige situatie. Nu kan een seizoenkaarthouder zijn kaart bijvoorbeeld aan een familielid, vriend of buurman geven. Met PDT moet ook degene die uiteindelijk met het ticket naar binnen gaat bekend en geïdentificeerd zijn.

De KNVB heeft besloten dat vanaf seizoen 2027-2028 alle betaaldvoetbalclubs met PDT bezig moeten zijn. Vanaf het seizoen 2028-2029 wordt PDT verplicht.

PDT IN HET KORT

– Je bewijst via een app wie je bent met je paspoort of identiteitskaart.

– Je wedstrijdkaart wordt vervolgens aan jou persoonlijk gekoppeld.

– Geef je een ticket door? Dan moet ook de ontvanger zich hebben geïdentificeerd via paspoort of identiteitskaart.

– Volgens de KNVB moet PDT helpen bij ticketbeheer, stadionverboden, incidenten en het tegengaan van misbruik.

– Vanaf 2028-2029 wordt PDT verplicht bij de betaaldvoetbalclubs.

Waarom wil de KNVB dit?

Het is belangrijk om ook die kant goed uit te leggen, want PDT kent functies die voor supporters best handig kunnen zijn. De KNVB noemt bijvoorbeeld het eenvoudiger digitaal beheren en doorgeven van tickets. Kun je zelf niet naar een wedstrijd, dan kun je je kaart via de app aan iemand anders geven. Ook officiële doorverkoop kan gemakkelijker worden.

Daarnaast denkt de KNVB dat PDT kan helpen tegen zwarthandel en misbruik van kaarten. Doordat bekend is wie een kaartje daadwerkelijk gebruikt, kan ook beter worden gecontroleerd of die persoon een stadionverbod heeft. Na een incident kan een club bovendien gemakkelijker nagaan welke mensen in het stadion aanwezig waren. De gedachte daarachter is dat je daardoor gerichter mensen kunt aanpakken die zich misdragen, in plaats van maatregelen te nemen tegen een hele groep supporters.

De KNVB noemt daarnaast mogelijk meer vrijheid voor supporters door betere individuele controle. Clubs krijgen bovendien meer informatie over wie hun wedstrijden daadwerkelijk bezoekt. Die informatie kan ook commerciële waarde hebben. Tot zover het verhaal vóór PDT. Want vervolgens komen voor ons de belangrijke vragen.

Is bewezen dat PDT zorgt voor meer veiligheid?

Dat is misschien wel de belangrijkste vraag. Als je straks iedere supporter verplicht om zijn of haar identiteit te laten controleren, moet daar een goede reden voor zijn. Dan mag je verwachten dat overtuigend is aangetoond dat zo’n maatregel nodig is en daadwerkelijk werkt.

En juist daar wringt het. Uit diverse onderzoeken die tot nu toe over PDT zijn gedaan, kan nog geen harde conclusie worden getrokken dat PDT daadwerkelijk leidt tot minder incidenten of meer veiligheid. Natuurlijk kan het nuttig zijn om te weten wie een kaartje gebruikt. En natuurlijk willen ook wij mensen met een stadionverbod buiten het stadion houden. Maar daaruit volgt nog niet automatisch dat je daarom iedere supporter moet verplichten zich digitaal te identificeren.

Supporters zijn vóór veiligheid. Wij zijn vóór een harde en gerichte aanpak van mensen die problemen veroorzaken. Maar een maatregel die iedereen raakt, moet aantoonbaar noodzakelijk zijn.

Iedereen controleren om een kleine groep aan te pakken?

Daar zit een tweede groot bezwaar. Iedere week bezoeken honderdduizenden mensen wedstrijden in het Nederlandse betaald voetbal. Veruit de meeste supporters veroorzaken nooit problemen. Met PDT moet straks toch iedereen zijn of haar identiteit laten controleren. Ook de seizoenkaarthouder die al dertig jaar zonder problemen naar dezelfde club gaat. Ook iemand die één keer met zijn vader, moeder of kind naar een wedstrijd wil.

Als het probleem bestaat uit een beperkte groep mensen die zich misdraagt, ligt het voor de hand om juist die groep zo gericht mogelijk aan te pakken. Daarom kijken wij met belangstelling naar de Digitale Meldplicht die de overheid test. Daarbij moeten mensen die ernstige of herhaalde problemen veroorzaken zich tijdens een wedstrijd digitaal melden. Daarmee richt je de maatregel op de probleemveroorzakers in plaats van op iedere stadionbezoeker. Waarom wachten we niet eerst af wat zo’n gerichte aanpak oplevert?

En onze privacy dan?

Dan komen we bij een onderwerp dat minstens zo belangrijk is: onze persoonsgegevens. Volgens de KNVB blijven geverifieerde identiteitsgegevens na de controle versleuteld op de telefoon van de supporter. Maar onderzoek naar de Siip-app, één van de technische oplossingen voor PDT, laat zien dat gegevens uit een identiteitsdocument tijdens de controle ook via de servers van Siip lopen. Siip zegt dat deze gegevens daarna weer worden verwijderd.

Dat betekent niet automatisch dat al die gegevens daar blijvend worden opgeslagen. Dat onderscheid is belangrijk. Maar het roept wel de vraag op waarom gevoelige gegevens uit je identiteitsbewijs überhaupt je telefoon moeten verlaten om een voetbalwedstrijd te kunnen bezoeken. Hoe meer persoonsgegevens worden verwerkt en hoe meer systemen en partijen daarbij betrokken zijn, hoe meer er ook mis kan gaan, bijvoorbeeld door een fout, misbruik of een datalek.

Bij een vrijwillige dienst kun je als supporter zelf beslissen of je dat risico accepteert. Bij een verplichte vorm van PDT niet. En het verleden heeft al laten zien dat ook de voetbalwereld niet immuun is voor hackers, zoals onder andere de KNVB zelf en Ajax hebben ondervonden.

Van veiligheid naar marketing

Ook de manier waarop PDT zich heeft ontwikkeld, baart ons zorgen. PDT kwam voort uit ‘Ons Voetbal Is Van Iedereen’ en de aanpak van racisme en discriminatie. Inmiddels worden veel meer toepassingen genoemd: algemene veiligheid, stadionverboden, ticketfraude, zwarthandel, ticketdeling, bezoekersinformatie en commerciële mogelijkheden.

Dat een club graag beter wil weten wie zijn bezoekers zijn, begrijpen we. Dat een club supporters aanbiedingen wil doen of informatie wil sturen, is ook niet vreemd. Maar marketing moet een keuze van de supporter zijn. Je moet zelf kunnen beslissen of een club jouw gegevens voor reclame of andere commerciële doelen mag gebruiken. Dat mag nooit de prijs worden die je moet betalen omdat je verplicht bent jezelf te identificeren om een voetbalwedstrijd te bezoeken. Veiligheid en marketing zijn twee verschillende zaken.

Als we willen weten wie er binnen is, waarom dan niet iedereen?

Een belangrijk argument voor PDT is dat een club beter weet wie daadwerkelijk in het stadion aanwezig is. Maar over toepassing binnen bijvoorbeeld businessclubs, hospitality en andere situaties bestaan nog vragen. Ook voor nationale teams wordt nog onderzocht hoe PDT kan worden toegepast.

Dat is moeilijk uit te leggen. Als het vanuit veiligheid noodzakelijk is om te weten wie er in een stadion zit, waarom geldt dat principe dan niet meteen voor iedereen? Waarom moet een supporter op de gewone tribune zich verplicht identificeren, terwijl voor andere groepen nog wordt bekeken hoe het systeem moet werken?

En dezelfde vraag geldt breder. Incidenten vinden niet alleen plaats in de Eredivisie en Eerste Divisie. Wat gebeurt er bij wedstrijden van het Nederlands elftal, in de Tweede Divisie of bij Europees voetbal? Moeten buitenlandse supporters in een uitvak zich straks ook via een app identificeren? Op een deel van die vragen is simpelweg nog geen definitief antwoord. Juist dat is ons punt.

Waar blijven de extra vrijheden?

Een ander argument dat regelmatig wordt genoemd, is dat PDT uiteindelijk kan leiden tot meer vrijheid voor supporters. De gedachte is begrijpelijk: als je beter weet wie er naar een wedstrijd gaat en je mensen individueel kunt aanpakken, zou je minder vaak hele groepen hoeven te beperken.

Maar voorlopig zijn het vooral mogelijkheden. Sommige clubs werken al langer met vormen van persoonlijke digitale toegang. Toch zien we niet dat uitsupporters daardoor automatisch meer vrijheid hebben gekregen bij het reizen naar uitwedstrijden.

Er ligt bovendien geen garantie op papier dat de invoering van PDT betekent dat buscombi’s verdwijnen of dat supporters vaker vrij naar een uitwedstrijd mogen reizen. Als meer vrijheid één van de argumenten vóór PDT is, willen wij ook weten wat die vrijheid concreet inhoudt. Niet: misschien later. Maar duidelijke afspraken.

En als je geen smartphone hebt?

Ook praktisch zijn nog niet alle vragen opgelost.

Wat gebeurt er als iemand geen smartphone heeft? Wat als je telefoon kapot is of de batterij leeg is? Hoe werkt het voor jonge kinderen? Hoe gaat het met oudere supporters die moeite hebben met apps en digitale identificatie? Er wordt gewerkt aan oplossingen voor dit soort situaties. Maar het onderstreept tegelijkertijd iets vreemds aan de gekozen volgorde.

Het besluit dát PDT verplicht wordt, is al genomen. Ondertussen wordt nog gewerkt aan juridische en technische uitgangspunten en aan oplossingen voor verschillende praktische situaties. Met andere woorden: eerst is besloten dat PDT er verplicht komt. Daarna worden belangrijke onderdelen verder uitgezocht. Wij zouden die volgorde liever anders zien.

Waarom zijn supporters tegen?

De acties van Ultras Cruoninga op Noord staan niet op zichzelf. Ook wij als Supportersvereniging hebben grote bezwaren tegen de verplichte invoering van PDT. Dat betekent niet dat we tegen digitalisering zijn. Integendeel. Een digitaal ticket op je telefoon is gemakkelijk. Een seizoenkaart eenvoudig aan een vriend kunnen doorgeven is handig. En als technologie helpt om iemand die zich ernstig misdraagt individueel aan te pakken in plaats van een hele tribune te straffen, staan wij daar zeker voor open.

Waar we wél tegen zijn, is dat voor dit gemak en onder het argument van veiligheid straks iedere supporter verplicht zijn of haar identiteit moet laten controleren, terwijl nog niet overtuigend is aangetoond dat zo’n ingrijpende maatregel nodig is en werkt.

Wij zijn vóór veiligheid. Wij zijn vóór digitale mogelijkheden die het supporters gemakkelijker maken. En wij zijn vóór een gerichte aanpak van mensen die daadwerkelijk problemen veroorzaken. Juist daarom vinden we dat eerst moet worden aangetoond dat PDT noodzakelijk, effectief en veilig is voordat het aan iedere supporter wordt opgelegd.

Eerst bewijzen, dan verplichten

PDT kan voordelen hebben. Die hoeven we niet weg te poetsen. Maar tegenover die voordelen staan fundamentele vragen over noodzaak, effectiviteit, proportionaliteit, privacy, gelijke behandeling en de steeds bredere doelen waarvoor het systeem kan worden gebruikt. Bovendien zijn verschillende juridische, technische en praktische onderdelen nog in ontwikkeling. En ondertussen staat de verplichting al vast.

Eerst bewijzen dat PDT nodig is, dat het werkt én dat onze gegevens veilig zijn. Daarna pas verplicht invoeren. Niet andersom.